17 . باب ديگر و آن ، از قبيل باب اول است كه در اوست آنچه در آن است ؛ مگر آن‌كه در اين باب زيادتى است كه در باب سابق نيست و آن فرق ميانهء معانى است كه در تحت نام‌هاى خدا و نام‌هاى آفريدگان است 324 / 1 . على بن ابراهيم ، از مختار بن محمد همدانى و محمد بن حسن ، از عبداللَّه بن حسن علوى همه روايت كرده‌اند ، از فتح بن يزيد جُرجانى ، از حضرت ابوالحسن ( كه مراد از آن ، امام رضا عليه السلام است . چنانچه از توحيد صدوق ظاهر مىشود و بعضى گفته‌اند كه از كشف الغمهء اربلى بر مىآيد ، كه مراد از آن ، حضرت امام على نقى عليه السلام باشد با آن‌كه مقتضاى قاعدهء اطلاق ، بايست كه مراد ، حضرت امام موسى كاظم عليه السلام باشد . و على اى تقدير ) فتح راوى گفت كه : از آن حضرت شنيدم كه مىفرمود : « خدا ، لطيف و آگاه و شنوا و بينا و يكتا و يگانه است و پناه محتاجان است . كسى را نزاد و كسى او را نزاد ، و هيچ‌كس او را همتا نبوده و نخواهد بود . خالق از مخلوق ، و سازنده از ساخته شده ، شناخته نشده و نمىشود ، و ليكن اوست پديد آورنده‌اى كه معروف است ، و در ميانهء آنها كه مجسم و مصور گردانيده ، فرق قرار داده ( به اين‌كه در ميانهء چيزها و آنچه باعث امتياز از آنها باشد ، در ايجاد ، ما به الامتيازى قرار داد نموده ) ، كه بعضى را جسم و بعضى را صورت گردانيده و آن را بر وفق حكمت ايجاد فرموده ؛ زيرا كه بود يا در هنگامى كه بود و چيزى با او نبود كه به او شباهت داشته باشد ، يا آن جناب به چيزى شباهت داشته باشد » ( در ذات ، يا صفات ؟ ) عرض كردم : بلى ، چنين است و ليكن تو فرمودى كه : خدا يكى است و پناه نيازمندان و فرمودى كه : چيزى با آن جناب شباهت ندارد و خدا يكى است ، و انسان نيز يكى است . آيا يگانگى به هم شباهت ندارد ؟ و حضرت فرمود كه : « اى فتح ، قول محالى گفتى ( يا معنى آن است كه آيا از اعتقاد خود دست برداشتى ؟ ) خدا تو را ثبات داد كه از اعتقاد حق دست بر ندارى . جز اين نيست كه آن تشبيه كه جايز نيست ، در معانى است . اما در نام‌ها ، پس آنها يكى است و خاصيت آنها دلالت بر مسمى است . و بيان آنچه مذكور شد ، به اين وجه است كه آدمى و هر چند كسى بگويد كه يكى است ، خبر مىدهد كه جثّه و تن او يكى است و دوتا نيست ، و ليكن خود آدمى يكى نيست ؛ زيرا كه اعضا و رنگ‌هاى او با هم اختلاف دارند ، و آن‌كه رنگ‌هاى او مختلف